دیدن یک لکه سفید، قهوه‌ای یا سیاه روی دندان کودک می‌تواند برای هر پدر و مادری نگران‌کننده باشد؛ به‌خصوص وقتی اطرافیان می‌گویند: «دندون شیریه، خودش می‌افته!» واقعیت این است که پوسیدگی دندان کودکان معمولاً خودبه‌خود خوب نمی‌شود و اگر درمان نشود، ممکن است به درد، اختلال خواب و غذا خوردن، آبسه و حتی از دست رفتن زودهنگام دندان منجر شود. خبر خوب این است که اگر پوسیدگی در مرحله لکه سفید تشخیص داده شود، در بسیاری از موارد می‌توان روند آن را متوقف کرد؛ و حتی در مراحل پیشرفته‌تر نیز اغلب امکان حفظ دندان با پرکردن، روکش یا درمان پالپ وجود دارد.

پاسخ کوتاه برای والد نگران:
دندان شیری پوسیده را نباید تا زمان افتادن رها کرد. نوع درمان به عمق پوسیدگی، وجود درد یا عفونت، سن کودک و زمان باقی‌مانده تا افتادن طبیعی دندان بستگی دارد.

پوسیدگی دندان شیری چیست و چرا این‌قدر شایع است؟

پوسیدگی دندان یک بیماری پویا و چندعاملی است. باکتری‌های موجود در پلاک دندانی، قندها و کربوهیدرات‌های قابل‌تخمیر غذا را مصرف می‌کنند و اسید تولید می‌کنند. این اسید به‌تدریج مواد معدنی مینا را حل می‌کند. در مراحل ابتدایی، سطح دندان ممکن است هنوز سوراخ نشده باشد و فقط یک لکه سفید گچی دیده شود؛ اما با ادامه حملات اسیدی، مینا می‌شکند و حفره ایجاد می‌شود.

طبق تعریف آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا، «پوسیدگی زودرس کودکی» یا ECC به وجود حداقل یک سطح پوسیده، پرشده یا ازدست‌رفته بر اثر پوسیدگی در هر دندان شیری کودک زیر ۶ سال گفته می‌شود. این بیماری حاصل تعامل میکروب‌های پوسیدگی‌زا، مصرف مکرر قند، بهداشت ناکافی، ویژگی‌های مینا و بزاق و عوامل اجتماعی و اقتصادی است. (AAPD)

چرا پوسیدگی دندان شیری سریع پیشرفت می‌کند؟

دندان شیری نمونه کوچک‌شده دندان دائمی نیست. لایه‌های مینا و عاج آن نازک‌تر است و اتاقک پالپ یا همان قسمت حاوی عصب و عروق، نسبت به اندازه تاج دندان بزرگ‌تر و نزدیک‌تر به سطح قرار دارد. همچنین مینای دندان شیری در برابر حل‌شدن اسیدی آسیب‌پذیرتر است. به همین دلیل ممکن است پوسیدگی‌ای که ظاهراً کوچک به نظر می‌رسد، در مدت نسبتاً کوتاهی به عاج و عصب برسد. (PMC)

تفاوت پوسیدگی دندان شیری و دائمی

فرایند اصلی پوسیدگی در هر دو نوع دندان مشابه است، اما چند تفاوت مهم وجود دارد:

• در دندان شیری، پوسیدگی معمولاً سریع‌تر به عصب می‌رسد.
• فاصله بین دندان‌های آسیاب شیری می‌تواند محل پوسیدگی پنهان باشد؛ ممکن است سطح دندان سالم به نظر برسد، اما در عکس رادیوگرافی پوسیدگی بین‌دندانی دیده شود.
• برنامه درمان باید زمان باقی‌مانده تا افتادن طبیعی دندان و وضعیت جوانه دندان دائمی زیر آن را نیز در نظر بگیرد.
• از دست رفتن زودهنگام بعضی دندان‌های شیری ممکن است باعث حرکت دندان‌های مجاور و کم‌شدن فضای رویش دندان دائمی شود.

بنابراین جمله «چون دندان شیری است، لازم نیست درمان شود» از نظر علمی درست نیست.

آمار شیوع پوسیدگی دندان کودکان در ایران و جهان

پوسیدگی دندان یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن دوران کودکی است. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل جهانی که مطالعات سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده است، شیوع تجمیعی پوسیدگی در دندان‌های شیری را حدود ۴۶٫۲ درصد گزارش کرد؛ یعنی تقریباً از هر دو کودک، یک نفر تجربه پوسیدگی دندان شیری داشته است. میزان شیوع با سن، کشور، وضعیت اقتصادی، تعریف مورد استفاده و دسترسی به خدمات پیشگیری تفاوت زیادی دارد. (PubMed)

آمار ایران نیز یکنواخت نیست. یک فراتحلیل درباره افراد زیر ۱۸ سال در ایران، شیوع کلی پوسیدگی را حدود ۷۲٫۸ درصد برآورد کرده است؛ البته این عدد گروه‌های سنی و دندان‌های شیری و دائمی مختلف را در بر می‌گیرد و نباید آن را مستقیماً معادل شیوع پوسیدگی زودرس در کودکان زیر شش سال دانست. در یک مطالعه روی ۹۰۹ کودک یک تا پنج‌ساله ایرانی، شیوع پوسیدگی زودرس کودکی ۵۳٫۲ درصد بود. مطالعه‌ای در بابل برای کودکان سه تا پنج‌ساله رقم ۷۳٫۲ درصد را گزارش کرد؛ در مقابل، در مطالعه‌ای در استان فارس، ۶۶٫۵ درصد کودکان دو تا شش‌ساله بدون پوسیدگی بودند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد محل زندگی، روش نمونه‌گیری، وضعیت اقتصادی، تغذیه و دسترسی به دندانپزشک اثر قابل‌توجهی دارند. (Health Providers)

چرا دندان شیری با اینکه موقتی است اهمیت دارد؟

بعضی دندان‌های شیری تا حدود ۱۰، ۱۱ یا حتی ۱۲سالگی در دهان باقی می‌مانند. بنابراین «موقتی» بودن به معنای «بی‌اهمیت» بودن نیست.

نقش دندان شیری در جویدن و تغذیه

کودک برای جویدن گوشت، سبزیجات، میوه‌ها و مواد غذایی نسبتاً سفت به دندان‌های سالم نیاز دارد. درد دندان ممکن است باعث شود کودک فقط با یک سمت دهان غذا بخورد، از خوراکی‌های جامد دوری کند یا اشتهایش کاهش یابد. پوسیدگی زودرس شدید با مشکلات تغذیه‌ای، کاهش کیفیت زندگی و اختلال در فعالیت‌های روزمره همراه است. (AAPD)

نقش در رشد فک و عملکرد عضلات

جویدن طبیعی به عملکرد هماهنگ عضلات فک و صورت کمک می‌کند. اگر چند دندان به علت درد استفاده نشوند یا زودتر از موعد کشیده شوند، الگوی جویدن کودک ممکن است تغییر کند.

نقش در تکلم

دندان‌های جلویی و نحوه تماس زبان با دندان‌ها در تولید بعضی صداها مؤثرند. از دست دادن زودهنگام چند دندان قدامی، به‌ویژه در دوره یادگیری گفتار، ممکن است تلفظ بعضی حروف را دشوارتر کند. دندان‌های شیری در جویدن، زیبایی، تکلم و حفظ فضای دندان‌های دائمی نقش دارند. (PMC)

نقش در ظاهر و اعتمادبه‌نفس

«دندون شیری سیاه شده» ممکن است کودک را از خندیدن یا صحبت‌کردن در جمع خجالت‌زده کند. کودکان دیگر نیز ممکن است درباره ظاهر دندان سؤال یا شوخی کنند. درمان دندان‌های جلویی پوسیده فقط یک اقدام زیبایی نیست؛ بخشی از حفظ کیفیت زندگی و تعامل اجتماعی کودک است.

حفظ فضا برای دندان دائمی

دندان‌های آسیاب شیری مانند نگهدارنده طبیعی فضا عمل می‌کنند. اگر یکی از آن‌ها زودتر از موعد از دست برود، دندان‌های کناری ممکن است به سمت فضای خالی حرکت کنند. در نتیجه، مسیر رویش دندان دائمی تنگ‌تر می‌شود و احتمال شلوغی، نهفتگی یا رویش نابجا افزایش می‌یابد. البته هر دندان کشیده‌شده‌ای الزاماً به فضانگهدار نیاز ندارد؛ تصمیم به سن کودک، دندان ازدست‌رفته، وضعیت رویش دندان دائمی و فضای قوس فکی بستگی دارد. (AAPD)

علت‌های اصلی پوسیدگی دندان کودک

نقش باکتری، پلاک و قند

باکتری‌ها به‌تنهایی و قند نیز به‌تنهایی معمولاً باعث حفره نمی‌شوند؛ مشکل زمانی ایجاد می‌شود که پلاک میکروبی برای مدت طولانی روی دندان بماند و بارها در طول روز با قند تغذیه شود.

پس از خوردن بیسکویت، کیک، شکلات، آب‌میوه، نوشیدنی شیرین، شیر طعم‌دار یا حتی خوراکی‌های نشاسته‌ای چسبنده، اسیدیته پلاک افزایش می‌یابد. بزاق برای خنثی‌کردن اسید و بازگرداندن مواد معدنی به دندان به زمان نیاز دارد. اگر کودک مرتب ریزه‌خواری کند یا نوشیدنی شیرین را جرعه‌جرعه بنوشد، فرصت ترمیم طبیعی کم می‌شود.

بنابراین در بسیاری از موارد، دفعات تماس دندان با قند به‌اندازه مقدار کلی قند مهم است. خوردن یک خوراکی شیرین همراه وعده غذایی معمولاً آسیب کمتری نسبت به خوردن مقدار کمی شیرینی در دفعات متعدد دارد. مصرف پرتکرار قند، بهداشت ضعیف و میکروارگانیسم‌های پوسیدگی‌زا از عوامل اصلی پوسیدگی زودرس هستند. (AAPD)

شیشه‌شیر، شیر شب و پوسیدگی دندان

وقتی کودک با شیشه شیر، شیر خشک، شیر گاو، آب‌میوه یا نوشیدنی شیرین می‌خوابد، مایع برای مدت طولانی اطراف دندان‌ها باقی می‌ماند. هنگام خواب نیز جریان بزاق کاهش پیدا می‌کند؛ در نتیجه اثر پاک‌کنندگی و خنثی‌کنندگی بزاق کمتر است.

الگوی کلاسیک پوسیدگی ناشی از تغذیه شبانه معمولاً ابتدا دندان‌های جلویی فک بالا را درگیر می‌کند. لکه‌های سفید نزدیک لثه به‌تدریج زرد، قهوه‌ای و سپس حفره‌دار می‌شوند.

در مورد شیر مادر باید با دقت صحبت کرد: شیردهی فواید مهمی برای مادر و کودک دارد و نباید مادر را بابت پوسیدگی سرزنش کرد. نگرانی دندانپزشکی بیشتر درباره تغذیه‌های بسیار مکرر و شبانه پس از رویش دندان‌ها، به‌خصوص بعد از یک‌سالگی، همراه با مصرف سایر قندها و تمیزنشدن دندان‌هاست. توصیه AAPD پرهیز از شیشه‌شیر یا شیردهی شبانه و برحسب تقاضا بعد از ۱۲ماهگی، به‌عنوان بخشی از برنامه کاهش خطر پوسیدگی است. (AAPD)

ژنتیک و «جنس دندان»

بعضی والدین می‌گویند: «ما خانوادگی دندون‌هامون جنسش بده.» ژنتیک می‌تواند از راه‌هایی مانند کیفیت تشکیل مینا، مقدار و ترکیب بزاق، ترجیح مزه‌های شیرین، شکل دندان و ترکیب میکروبی دهان بر خطر پوسیدگی اثر بگذارد. نقص‌های مینایی مانند هیپوپلازی یا هیپومینرالیزاسیون نیز از عوامل خطر مهم هستند.

بااین‌حال، ژنتیک معمولاً سرنوشت قطعی دندان را تعیین نمی‌کند. حتی کودک دارای مینای آسیب‌پذیر می‌تواند با استفاده صحیح از فلوراید، کنترل دفعات قند، مسواک مؤثر و معاینات منظم از بسیاری از پوسیدگی‌ها پیشگیری کند. نقص مینا و سطح بالای باکتری‌های موتانس از قوی‌ترین عوامل خطر گزارش‌شده‌اند. (PMC)

بهداشت ناکافی یا مسواک‌زدن بدون کمک والد

کودکان خردسال معمولاً مهارت حرکتی کافی برای تمیزکردن کامل دندان‌ها ندارند. ممکن است مسواک را بجوند، فقط دندان‌های جلو را تمیز کنند یا نواحی کنار لثه و دندان‌های عقب را جا بیندازند.

تا زمانی که کودک بتواند بند کفش خود را به‌خوبی ببندد یا دست‌خطی نسبتاً منظم داشته باشد، معمولاً همچنان به نظارت و کمک عملی والد در مسواک‌زدن نیاز دارد. برای کودک پیش‌دبستانی، فقط گفتن «برو مسواکت رو بزن» کافی نیست.

عوامل دیگری که احتمال پوسیدگی را افزایش می‌دهند

خشکی دهان، تنفس دهانی، مصرف بعضی داروهای شیرین، بیماری‌های مزمن، نیازهای ویژه، سابقه پوسیدگی در والدین یا خواهر و برادر، دسترسی محدود به دندانپزشک و وضعیت اقتصادی نامناسب می‌توانند خطر را بیشتر کنند. وجود پوسیدگی قبلی نیز یکی از بهترین پیش‌بینی‌کننده‌های پوسیدگی آینده است.

مراحل پوسیدگی دندان کودک؛ از لکه سفید تا آبسه

مرحله اول: لکه سفید گچی

اولین علامت ممکن است یک نوار یا لکه سفید مات، گچی و بدون درخشندگی باشد؛ اغلب در نزدیکی خط لثه دندان‌های جلویی بالا یا روی شیار دندان‌های آسیاب.

این لکه با مسواک پاک نمی‌شود، چون جرم یا باقی‌مانده شیر نیست؛ بخشی از مینای دندان مواد معدنی خود را از دست داده است. در این مرحله هنوز ممکن است سوراخی وجود نداشته باشد و با کنترل پلاک، کاهش دفعات قند و درمان فلورایدی بتوان ضایعه را متوقف یا سخت‌تر کرد.

مرحله دوم: تغییر رنگ زرد یا قهوه‌ای و شکست سطح مینا

با پیشرفت پوسیدگی، رنگ ضایعه ممکن است زرد، قهوه‌ای یا تیره شود و سطح دندان زبر یا فرورفته به نظر برسد. همه لکه‌های تیره پوسیدگی نیستند؛ رنگدانه غذایی، مکمل آهن یا تغییر رنگ ناشی از ضربه نیز ممکن است دندان را تیره کند. تشخیص نهایی به معاینه نیاز دارد.

مرحله سوم: ایجاد حفره و درگیری عاج

وقتی سطح مینا می‌شکند، یک سوراخ قابل‌مشاهده ایجاد می‌شود. غذا ممکن است داخل آن گیر کند و نخ دندان هنگام عبور پاره شود. چون عاج نرم‌تر و کم‌معدنی‌تر از میناست، پوسیدگی پس از رسیدن به عاج معمولاً سریع‌تر گسترش می‌یابد.

کودک ممکن است در این مرحله به شیرینی، غذای سرد یا گرم حساس شود؛ اما نبود درد به معنای کم‌عمق بودن پوسیدگی نیست.

مرحله چهارم: نزدیک‌شدن پوسیدگی به عصب

در این مرحله ممکن است کودک هنگام غذاخوردن درد داشته باشد، از جویدن با یک سمت دهان خودداری کند یا پس از خوردن ماده سرد و شیرین چند دقیقه درد را تجربه کند. درد طولانی، خودبه‌خودی یا بیدارشدن شبانه می‌تواند نشانه التهاب شدیدتر پالپ باشد.

مرحله پنجم: مرگ عصب، عفونت و آبسه

اگر عصب دندان از بین برود، درد ممکن است موقتاً کمتر شود؛ این کاهش درد به معنای بهبود نیست. عفونت می‌تواند از انتهای ریشه خارج شود و به استخوان و لثه برسد.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• جوش یا برجستگی چرکی روی لثه؛
• بوی بد یا مزه بد دهان؛
• درد هنگام جویدن یا ضربه‌زدن به دندان؛
• تورم لثه، لب یا صورت؛
• تب، بی‌حالی یا کاهش اشتها.

آبسه دندان خودبه‌خود درمان نمی‌شود و نیازمند درمان منبع عفونت است. (nhs.uk)

از کجا بفهمیم پوسیدگی به عصب رسیده است؟

تشخیص فقط با نگاه‌کردن امکان‌پذیر نیست. دندانپزشک مجموعه‌ای از اطلاعات را بررسی می‌کند:

• مدت و نوع درد؛
• درد خودبه‌خودی یا شبانه؛
• پاسخ دندان به سرما و گرما؛
• درد هنگام جویدن؛
• وجود تورم، جوش لثه یا لق‌شدن غیرطبیعی؛
• عمق پوسیدگی در معاینه؛
• عکس رادیوگرافی و وضعیت ریشه و استخوان.

حتی با وجود این بررسی‌ها، ارزیابی پالپ دندان شیری همیشه کاملاً ساده نیست. راهنمای AAPD توصیه می‌کند تصمیم درمان بر اساس ترکیب علائم، معاینه و شواهد رادیوگرافیک گرفته شود. (AAPD)

راه‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان

پیشگیری فقط به معنای «کمتر شکلات خوردن» نیست؛ یک برنامه موفق چند بخش دارد.

مسواک با خمیردندان فلورایددار

مسواک‌زدن باید از زمان رویش اولین دندان آغاز شود و حداقل روزی دو بار انجام شود؛ مهم‌ترین نوبت، شب قبل از خواب است.

برای کودکان زیر سه سال، مقدار بسیار کمی خمیردندان فلورایددار، به‌اندازه یک لایه نازک یا دانه برنج کافی است. برای کودکان سه تا شش سال، مقدار نخودی توصیه می‌شود. والد باید خمیردندان را روی مسواک بگذارد و مسواک‌زدن را انجام دهد یا تکمیل کند. AAPD برای این گروه‌ها خمیردندان حاوی حدود ۱۰۰۰ ppm فلوراید و مقدار متناسب با سن را توصیه می‌کند. (AAPD)

پس از مسواک، شست‌وشوی شدید دهان با آب مقدار فلوراید باقی‌مانده را کاهش می‌دهد. کودک باید خمیردندان اضافی را بیرون بریزد و از بلعیدن عمدی آن جلوگیری شود.

کنترل دفعات خوردن قند

خوراکی شیرین بهتر است همراه وعده اصلی خورده شود، نه به‌صورت ریزه‌خواری در طول روز. آب ساده بهترین نوشیدنی بین وعده‌هاست. بیسکویت، کیک، غلات شیرین، پاستیل، میوه خشک چسبنده، آب‌میوه و شیر طعم‌دار نیز می‌توانند در پوسیدگی نقش داشته باشند؛ حتی اگر والد آن‌ها را «شکلات» حساب نکند.

ممنوعیت خوابیدن با شیشه شیر

بعد از مسواک شب، نوشیدنی معمول کودک باید فقط آب باشد. اگر نوزاد یا کودک شیر می‌خورد، با توجه به سن و شرایط تغذیه‌ای او، تمیزکردن دندان‌ها پس از آخرین وعده و کاهش تدریجی تماس‌های مکرر شبانه با نظر پزشک یا دندانپزشک برنامه‌ریزی شود.

فلورایدتراپی حرفه‌ای

وارنیش فلوراید ۵درصد سدیم فلوراید می‌تواند برای کودکان در معرض خطر پوسیدگی استفاده شود. تعداد دفعات آن ثابت و یکسان برای همه نیست و براساس خطر پوسیدگی تعیین می‌شود. (AAPD)

اولین مراجعه دندانپزشکی

بهتر است کودک حداکثر تا شش ماه پس از رویش اولین دندان و نه دیرتر از یک‌سالگی یک «خانه دندانپزشکی» داشته باشد. هدف ویزیت اول الزاماً درمان نیست؛ آموزش والد، بررسی خطر پوسیدگی و عادت‌دادن کودک به محیط دندانپزشکی اهمیت دارد. (AAPD)

این را هم مطالعه کنید:
راهنمای کامل پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان؛ مسواک، فلوراید و تغذیه

گزینه‌های درمان پوسیدگی دندان کودکان بر اساس شدت

درمان برای همه کودکان یکسان نیست. دندانپزشک سن و همکاری کودک، عمق پوسیدگی، تعداد دندان‌های درگیر، خطر پوسیدگی آینده، وضعیت عصب، قابلیت ترمیم دندان و زمان افتادن طبیعی آن را در نظر می‌گیرد.

۱. فلوراید و توقف پوسیدگی اولیه

اگر ضایعه فقط به‌صورت لکه سفید و بدون حفره باشد، ممکن است بتوان آن را بدون تراش و پرکردن کنترل کرد. درمان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• مسواک دقیق با خمیردندان فلورایددار؛
• وارنیش فلوراید در مطب؛
• حذف پلاک فعال؛
• کاهش دفعات تماس با قند؛
• پیگیری کوتاه‌مدت برای بررسی فعال یا متوقف‌شدن ضایعه.

ضایعه‌ای که متوقف شده است معمولاً سطحی سخت و براق‌تر پیدا می‌کند؛ هرچند رنگ سفید یا قهوه‌ای آن ممکن است کاملاً ناپدید نشود.

۲. نقره دی‌آمین فلوراید

نقره دی‌آمین فلوراید ۳۸درصد یا SDF در بعضی کودکان برای متوقف‌کردن پوسیدگی حفره‌دار به کار می‌رود؛ به‌ویژه زمانی که کودک بسیار کم‌سن است، همکاری محدودی دارد یا درمان کامل باید به تعویق بیفتد.

مهم‌ترین نکته این است که SDF قسمت پوسیده را معمولاً به‌طور دائمی سیاه می‌کند. این سیاهی نشانه سوختن یا بدترشدن دندان نیست، اما از نظر زیبایی باید پیش از درمان برای والد توضیح داده شود. SDF همیشه جایگزین پرکردن یا روکش نیست و باید بخشی از برنامه پیگیری منظم باشد. AAPD استفاده از آن را برای توقف پوسیدگی حفره‌دار دندان شیری پشتیبانی می‌کند. (AAPD)

۳. پرکردن دندان شیری

اگر حفره ایجاد شده اما دندان هنوز قابل ترمیم و عصب سالم یا فقط کمی تحریک‌شده باشد، قسمت پوسیده مدیریت و دندان با موادی مانند کامپوزیت، گلاس‌آینومر یا مواد مشابه ترمیم می‌شود.

نوع ماده به محل دندان، اندازه حفره، امکان خشک نگه‌داشتن محیط، خطر پوسیدگی و همکاری کودک بستگی دارد. پرکردن به‌تنهایی بیماری پوسیدگی را متوقف نمی‌کند؛ اگر عادت‌های تغذیه‌ای و بهداشتی تغییر نکند، پوسیدگی ممکن است کنار ترمیم یا در دندان دیگری ایجاد شود. (AAPD)

۴. روکش دندان شیری

وقتی بخش زیادی از تاج دندان شیری از بین رفته، چند سطح دندان درگیر است یا دندان پس از درمان پالپ نیاز به حفاظت دارد، روکش تمام‌پوشش ممکن است مناسب‌تر از یک پرکردگی بزرگ باشد.

روکش‌های فلزی پیش‌ساخته یا استیل ضدزنگ، معمولاً نقره‌ای‌رنگ هستند و دوام بالایی دارند. روکش‌های همرنگ مانند زیرکونیا نیز در برخی دندان‌ها و شرایط قابل استفاده‌اند، اما نیاز به تراش بیشتر، کنترل دقیق خونریزی و همکاری مناسب‌تری دارند.

شواهد نشان می‌دهد روکش فلزی در پوسیدگی‌های چندسطحی دندان آسیاب شیری، به‌ویژه در کودکان کم‌سن، می‌تواند دوام بیشتری از پرکردگی‌های وسیع داشته باشد و نیاز به درمان مجدد را کاهش دهد. (AAPD)

۵. درمان عصب دندان شیری

عبارت «عصب‌کشی دندان شیری» ممکن است به دو درمان متفاوت اشاره کند.

پالپوتومی

در پالپوتومی، بخش ملتهب عصب داخل تاج برداشته می‌شود، اما بافت سالم داخل ریشه‌ها حفظ می‌شود. این درمان زمانی مناسب است که عصب هنوز زنده است و شواهدی از عفونت ریشه، تورم، آبسه یا التهاب برگشت‌ناپذیر وجود ندارد.

راهنمای جدید AAPD نشان می‌دهد درمان غیرمستقیم پالپ و پالپوتومی با مواد کلسیم‌سیلیکاتی مانند MTA یا Biodentine در دندان‌های شیری عمیق با پالپ سالم یا التهاب برگشت‌پذیر، موفقیت بالایی دارند. (AAPD)

پالپکتومی

در پالپکتومی، بافت عفونی یا مرده از داخل کانال‌های ریشه خارج و کانال‌ها با ماده قابل‌جذب مخصوص دندان شیری پر می‌شوند. این درمان معمولاً زمانی بررسی می‌شود که دندان قابل بازسازی باشد، ریشه‌ها وضعیت مناسبی داشته باشند و حفظ دندان تا زمان طبیعی افتادن، برای جویدن یا حفظ فضا ارزشمند باشد.

درمان عصب دندان شیری با عصب‌کشی دندان دائمی کاملاً یکسان نیست، زیرا ریشه‌های دندان شیری باید همزمان با رشد و رویش دندان دائمی به‌طور طبیعی تحلیل بروند.

۶. کشیدن دندان

کشیدن دندان ممکن است زمانی انتخاب شود که:

• تاج دندان به‌قدری تخریب شده باشد که نتوان آن را بازسازی کرد؛
• عفونت شدید یا مکرر وجود داشته باشد؛
• تحلیل غیرطبیعی ریشه یا آسیب استخوانی قابل‌توجه دیده شود؛
• دندان نزدیک زمان افتادن طبیعی باشد و حفظ آن منفعت کافی نداشته باشد؛
• پیش‌آگهی درمان عصب ضعیف باشد.

کشیدن همیشه «راه آسان‌تر و بهتر» نیست. از طرف دیگر، حفظ دندانی که غیرقابل‌ترمیم است نیز منطقی نیست. هدف، انتخاب درمانی است که بیشترین فایده و کمترین خطر و فشار را برای کودک داشته باشد.

۷. فضانگهدار پس از کشیدن

پس از کشیدن زودهنگام بعضی دندان‌های آسیاب شیری، دندانپزشک ممکن است فضانگهدار ثابت یا متحرک تجویز کند. فضانگهدار دندان را برنمی‌گرداند؛ فقط تلاش می‌کند فضای رویش دندان دائمی را حفظ کند.

نیاز به آن به عوامل متعددی بستگی دارد:

• کدام دندان از دست رفته است؛
• سن و مرحله رشد دندان دائمی؛
• مقدار فضای موجود؛
• ترتیب رویش دندان‌ها؛
• وضعیت دندان‌های مقابل و مجاور؛
• توانایی خانواده برای رعایت بهداشت و مراجعات پیگیری.

فضانگهدار نیز به کنترل و تمیزکردن منظم نیاز دارد و یک وسیله دائمی و بدون مراقبت نیست.

آیا آنتی‌بیوتیک پوسیدگی یا آبسه را درمان می‌کند؟

آنتی‌بیوتیک، سوراخ دندان یا بافت عفونی داخل آن را از بین نمی‌برد. در درد ناشی از التهاب عصب یا عفونت محدود بدون تب و تورم صورت، درمان اصلی باید تخلیه عفونت، پالپوتومی، پالپکتومی یا کشیدن دندان باشد؛ آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی مؤثر نیست.

در صورت تب، تورم منتشر یا پیشرونده صورت، بدحالی، گرفتاری غدد لنفاوی، محدودیت بازشدن دهان یا مشکل تنفس و بلع، ممکن است علاوه بر درمان دندان، آنتی‌بیوتیک و حتی مراقبت بیمارستانی ضرورت پیدا کند. آنتی‌بیوتیک کودک نباید بدون معاینه و باقیمانده نسخه قبلی مصرف شود. (AAPD)

چه زمانی باید فوراً مراجعه کنیم؟

هشدار فوری

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، منتظر نوبت معمولی نمانید:

تورم صورت یا عدم تقارن صورت، تب و بی‌حالی، آبسه یا خروج چرک، درد شدید یا درد شبانه، تورم رو‌به‌افزایش، ناتوانی در غذاخوردن یا خوابیدن، بسته‌شدن چشم بر اثر تورم، محدودیت بازکردن دهان، مشکل بلع، آبریزش دهان غیرعادی یا دشواری تنفس.

برای درد شبانه، آبسه یا تورم محدود، همان روز با دندانپزشک کودکان یا مرکز درمانی تماس بگیرید. اگر تورم به چشم یا گردن نزدیک شده، سریع بزرگ می‌شود یا کودک مشکل تنفس و بلع دارد، مراجعه به اورژانس بیمارستان ضروری است. (AAPD)

سؤالات متداول والدین

آیا پوسیدگی دندان شیری به دندان دائمی سرایت می‌کند؟

پوسیدگی مانند مایع از دندان شیری به دندان دائمی «نشت» نمی‌کند؛ اما کودکی که پوسیدگی فعال دارد، معمولاً همچنان در معرض همان عوامل خطر، مانند پلاک زیاد، مصرف مکرر قند و کمبود فلوراید قرار دارد. به همین دلیل احتمال پوسیدگی دندان‌های دائمی او نیز بیشتر است.

عفونت شدید ریشه یک دندان شیری نیز ممکن است به بافت اطراف جوانه دندان دائمی آسیب بزند و گاهی باعث نقص یا تغییر رنگ دندان دائمی در حال رشد شود. AAPD سابقه پوسیدگی زودرس را با خطر بیشتر ایجاد ضایعات جدید در هر دو مجموعه دندان شیری و دائمی مرتبط می‌داند. (AAPD)

دندان شیری پوسیده بهتر است کشیده شود یا درمان؟

قاعده یکسانی وجود ندارد. اگر دندان قابل بازسازی باشد، زمان زیادی تا افتادن طبیعی آن باقی مانده باشد و حفظ آن برای جویدن یا نگهداری فضا مفید باشد، درمان معمولاً بر کشیدن ترجیح دارد.

اگر دندان غیرقابل‌ترمیم باشد، عفونت گسترده داشته باشد، ریشه‌ها در حال تحلیل زیاد باشند یا به زمان افتادن طبیعی نزدیک شده باشد، کشیدن ممکن است انتخاب منطقی‌تری باشد. تصمیم فقط با دیدن رنگ یا اندازه سوراخ امکان‌پذیر نیست و معمولاً به معاینه و رادیوگرافی نیاز دارد.

از کجا بفهمم دندان کودکم پوسیده است؟

نشانه‌های قابل مشاهده شامل لکه سفید گچی، خط سفید یا قهوه‌ای کنار لثه، لکه‌ای که با مسواک پاک نمی‌شود، حفره، شکستگی لبه دندان، گیرکردن غذا، بوی بد، درد با شیرینی و سرما، امتناع از جویدن و جوش چرکی روی لثه است.

بااین‌حال، پوسیدگی بین دندان‌های آسیاب ممکن است از بیرون دیده نشود. معاینه منظم و در صورت نیاز عکس رادیوگرافی برای تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.

آیا هر دندان سیاه‌شده‌ای پوسیده است؟

خیر. تغییر رنگ ممکن است ناشی از پوسیدگی، ضربه قدیمی، خونریزی داخل دندان، لکه‌های آهن، رنگدانه‌های خارجی یا متوقف‌شدن یک ضایعه پس از درمان SDF باشد. اما چون بعضی از این وضعیت‌ها به درمان نیاز دارند، سیاه‌شدن جدید دندان باید بررسی شود.

آیا پوسیدگی دندان کودک برمی‌گردد یا متوقف می‌شود؟

ضایعه اولیه بدون حفره، مانند لکه سفید، ممکن است با فلوراید، کنترل قند و تمیزکردن مؤثر متوقف و تا حدی دوباره معدنی شود. اما وقتی سطح دندان سوراخ شده است، بدن معمولاً نمی‌تواند بخش ازدست‌رفته مینا را دوباره بسازد.

پوسیدگی حفره‌دار می‌تواند با درمان‌هایی مانند SDF یا مهروموم مناسب متوقف شود، ولی شکل و رنگ دندان الزاماً به حالت اول برنمی‌گردد. همچنین پس از پرکردن یا روکش، در صورت ادامه عوامل خطر ممکن است پوسیدگی جدید کنار ترمیم یا در دندان‌های دیگر ایجاد شود.

چرا دندان کودک درد ندارد، اما دندانپزشک می‌گوید پوسیدگی عمیق است؟

پوسیدگی می‌تواند برای مدت طولانی بدون علامت پیشرفت کند. بعضی کودکان نیز درد را دقیق بیان نمی‌کنند و فقط بدغذایی، بی‌قراری یا جویدن یک‌طرفه دارند. از طرف دیگر، پس از مرگ عصب ممکن است درد برای مدتی کاهش یابد، درحالی‌که عفونت همچنان وجود دارد. بنابراین نبود درد دلیل سالم‌بودن عصب نیست.

آیا درمان دندان کودک نیاز به بیهوشی دارد؟

بیشتر پوسیدگی‌ها با بی‌حسی موضعی و روش‌های رفتاری قابل درمان‌اند. در بعضی کودکان بسیار کم‌سن، کودکان دارای نیازهای ویژه، کودکان با اضطراب شدید یا مواردی که تعداد زیادی دندان نیاز به درمان دارد، آرام‌بخشی یا بیهوشی عمومی ممکن است مطرح شود.

این تصمیم باید پس از ارزیابی کامل فواید، خطرات، فوریت درمان و گزینه‌های جایگزین توسط دندانپزشک کودکان و تیم بیهوشی گرفته شود.

جمع‌بندی

پوسیدگی دندان کودکان یک مشکل شایع، اما تا حد زیادی قابل‌پیشگیری و قابل‌کنترل است. لکه سفید کوچک ممکن است نخستین علامت بیماری باشد و نباید منتظر سیاه‌شدن، سوراخ‌شدن یا شروع درد ماند. دندان شیری برای تغذیه، تکلم، خواب راحت، ظاهر کودک و حفظ فضای دندان دائمی اهمیت دارد.

درمان ممکن است از اصلاح تغذیه و فلورایدتراپی تا پرکردن، روکش، درمان پالپ یا کشیدن متفاوت باشد. بهترین نتیجه معمولاً زمانی به دست می‌آید که پوسیدگی پیش از شروع درد و آبسه تشخیص داده شود. تورم صورت، تب، درد شبانه، آبسه و مشکل بلع یا تنفس علائم انتظارکشیدن نیستند و به ارزیابی فوری نیاز دارند.

این مقاله برای آموزش والدین تهیه شده و جایگزین معاینه، رادیوگرافی و برنامه درمانی اختصاصی دندانپزشک کودک نیست.

دکتر هدی شمس‌الدین
متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

گاهی اوقات کودکان هنگام بازی و ورزش در مدرسه یا مهدکودک دچار سانحه شده و بر اثر ضربه دچار شکستگی یا از جا در آمدن کامل دندان می‌شوند. در چنین شرایطی رعایت برخی اصول ساده ضروری است و در بسیاری موارد منجر به نجات دندان کودک می‌شود و حتی دندانی که به طور کامل از جا درآمده نیز امکان دوباره کاشته شدن را خواهد داشت:

- دندان بیرون افتاده را فورا در شیر یا سرم نمکی قرار دهید.

- در صورت خاکی شدن دندان کنده شده، آن را چند ثانیه زیر شیر آب سرد نگه داشته و بلافاصله در شیر یا سرم نمکی قرار داده و به دندانپزشک مراجعه کنید.

- در صورت امکان دندان بیرون افتاده را بدون فشار زیاد در محل حفره خود جا بزنید.

- از دستمالی کردن و هرگونه تماس با ریشه دندان خودداری کنید و دندان را از قسمت تاج آن بگیرید

- فورا (ترجیحا در کمتر از نیم ساعت) کودک و دندان کنده شده را نزد دندانپزشک ببرید.

- در صورت شکسته شدن بخشی از دندان، قطعه شکسته شده را نگه دارید و فورا به دندانپزشک مراجعه کنید. در این صورت احتمالا امکان چسباندن آن وجود خواهد داشت.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

برای انجام مسواک زدن مستقل توسط کودک نمیتوان سن خاصی را مشخص نمود. کودکان حتی در سنین مشابه از نظر مهارت‌های دستی بسیار متفاوتند. یک محاسبه غیر دقیق برای سنجش مهارت‌های دستی کودک "توانایی رنگ آمیزی بین خطوط" است.

اگر کودک شما می‌تواند تصاویر را بدون خارج شدن از حاشیه تصویر رنگ آمیزی نماید، به مهارت دستی قابل قبولی دست یافته است. البته حتی در چنین شرایطی هم واگذار کردن کامل انجام اعمال بهداشتی دهان به کودک منطقی نیست و نقش نظارت فعال والدین همچنان باید وجود داشته باشد.

هیچ پدر و مادری توقع ندارد که کودک نوپایش مسئولیت رعایت بهداشت بدن، شست‌وشو و کوتاه کردن ناخن و... را خود به تنهایی انجام دهد، بنابراین نباید توقع داشت که کودک به تنهایی از عهده مسواک زدن و نخ دندان کشیدن برآید. اگر میخواهید کودک شما دچار پوسیدگی دندان و عوارض ناشی از آن، مثل درد دندان و عفونت نشود، باید تا 6 سالگی به عنوان والد مسئول تمیز کردن دهان او باشید.

توصیه میشود دوبار در روز برای کودک از مسواک و خمیر دندان و یکبار از نخ دندان استفاده شود. زمان‌های ترجیحی برای مسواک زدن صبح‌ها قبل از خوردن صبحانه و شب‌ها قبل از خواب است.

هر چه کودک بزرگتر می‌شود والدین میتوانند بخشی از وظیفه رعایت بهداشت را به او واگذار کنند اما همچنان تا 12 سالگی، والدین باید نقش نظارت فعال را در این فرایند ایفا کنند.

مثلا برای یک کودک ۹ ساله، به او اجازه دهید خودش مسواک بزند اما در نواحی از دهان که رساندن مسواک به دندان برای کودک سخت است (مثل سطح زبانی دندان‌های آسیایی پایین و یا سطح گونه‌ای دندان‌های آسیایی بالا)، به او کمک کنید.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

استفاده از روش‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان و مقاوم سازی (فلوراید تراپی و فیشورسیلانت) کمک زیادی به سلامت و افزایش طول عمر دندان‌های کودک شما خواهد کرد.

اگر با دقت به سطح جونده دندانهای آسیایی خود و یا فرزندتان نگاه کنید، حتما شیارهای ریز و درشت متعددی را خواهید دید. وجود این شیارها عمل جویدن و آسیاب کردن غذا را موثرتر خواهد کرد.

اما گاهی شکل و عمق این فرورفتگی‌ها طبیعی نیست. عیب چنین شیارهای عمیقی این است که حتی با بهترین روش مسواک زدن، موهای مسواک توانایی رسیدن به اعماق فرورفتگی‌های دندان را ندارد. در نتیجه فرایند پوسیدگی و تخریب دندان به سرعت اتفاق خواهد افتاد.

پوشاندن فرورفتگی‌های عمیق دندان با یک درمان ساده و بدون نیاز به بی‌حسی، علاوه بر حفظ ساختار دندان، کودک را از انجام درمان‌های پیچیده‌تر و پرهزینه بعدی بی‌نیاز می‌کند. به‌علاوه از تخریب سریع دندان‌های جوان و مستعد پوسیدگی که معمولا به درد و ناراحتی شدید و حتی از دست رفتن دندان منتهی میشود، ممانعت خواهد کرد. دندان‌های دایمی تازه رویش یافته به دلیل ساختار نابالغ‌شان نسبت به دندان‌های بزرگسالان بیشتر مستعد پوسیدگی هستند.

از طرف دیگر دقت و مهارت کمتر کودک در مسواک زدن نیز او را در خطر پوسیدگی بیشتری قرار می‌دهد. اولین دندان آسیایی دایمی حدودا در شش سالگی رویش می‌یابد. بهتر است در این سن برای بررسی احتمال نیاز آنها به فیشورسیلانت به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه نمایید.

مهم: انجام فیشور سیلانت در اولین فرصت

حتی اگر کودک شما بیش از ۶ سال سن دارد و تاکنون برای دندان‌های دایمی وی درمان شیارپوش را انجام نداده اید، در اولین فرصت با دندانپزشک کودک خود در مورد امکان انجام این اقدام پیشگیرانه مشورت نمایید.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

استفاده از روش های پیشگیری از پوسیدگی دندان و مقاوم سازی (فلوراید تراپی و فیشورسیلانت) کمک زیادی به سلامت و افزایش طول عمر دندان های کودک شما خواهد کرد.

در فلوراید تراپی دندان های کودک در تماس با محلول مخصوصی از فلوراید قرار می گیرد. این کار سبب ترکیب فلوراید با مینای دندان شده و افزایش قابل توجه مقاومت دندان را در مقابل پوسیدگی به همراه خواهد داشت. در کودکی که پوسیدگی دندانی دارد، استفاده از فلوراید سبب کاهش سرعت پیشرفت پوسیدگی خواهد شد.

این امر خصوصا در کودکان کم سن‌و‌سال‌تر که به دلیل سن پایین آمادگی پذیرش درمان‌های دندانپزشکی پیشرفته را ندارند، بسیار حائز اهمیت است. چرا که با تکرار درمان فلوراید می‌توان پیشرفت پوسیدگی را تا زمان بزرگتر شدن کودک و همکاری او جهت درمان به تاخیر انداخت. بسته به شدت پوسیدگی، دندانپزشک درمان با فلوراید را با فواصل سه ماهه، شش ماهه و یا یکساله پیشنهاد خواهد کرد. هرچه پوسیدگی‌ها بیشتر باشد، فواصل درمان با فلوراید کوتاه‌تر خواهد بود.

مزیت فلوراید تراپی برای دندان‌های سالم

حتی اگر دندانهای کودک شما عاری از پوسیدگی می باشد، او را مزایای این ماده معجزه‌آسا محروم نکنید. فلوراید حتی در تماس یا دندان های سالم، وارد ساختار دندان شده و سبب ایجاد دندانی مستحکم‌تر و مقاوم‌تر برای کودک خواهد شد.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

آیا استفاده از نخ دندان برای کودک ضرورت دارد؟
از آنجا که در اغلب کودکان دندان‌های شیری از هم فاصله دارند، تا زمانی که دندان‌های دایمی کودک رویش پیدا نکرده‌اند، استفاده از نخ دندان ضرورتی ندارد و مسواک به تنهایی قادر به تمیز کردن سطوح بین دندانی هم می باشد. اما با رویش دندان‌های دایمی‌ باید کشیدن نخ دندان را آغاز کرد. در صورتی که دندانهای شیری کودک شما در تماس با هم قرار دارند و یا نامرتب و شلوغ هستند، استفاده از نخ دندان برای تمیز کردن نواحی بین دندان‌ها خصوصا برای دندان‌هایی آسیایی وی ضرورت دارد.

کودک من حین مسواک زدن دندان‌هایش توسط من، مقاومت می کند، راه حل چیست؟
به طور کلی اعتقاد بر این است که اگر عادت تمیز شدن دهان زیر سن یک سالگی در کودک ایجاد شود، ماندگار خواهد شد و کودک بعدا در مقابل انجام آن مقاومت نخواهد کرد. اگر کودک شما به مسواک زدن قبل از یک سالگی عادت نکرده و اکنون در مقابل آن مقاومت می کند، راه حل آن مقاومت شماست! اگر در چند شب پیاپی کودک اصرار شما برای تمیز کردن دهانش را ببیند، قطعا کم کم مساله را خواهد پذیرفت.

البته باید توجه داشت که ممکن است گاهی کودک به دلیل خواب آلودگی و یا کم حوصلگی برای تمیز کردن دهانش همکاری نکند که در این صورت در آن شب استثنائا مسواک زدن سریع تر دندانها و عدم توجه کافی به همه سطوح اشکالی ندارد. ولی باید در شب‌های بعدی مسواک زدن این کم کاری جبران شود.

زمان مناسب تعویض مسواک کودکم چه زمانی است؟
توصیه کلی برای تعویض مسواک زمانی است که موهای آن حسابی فرسوده شده و تغییر فرم داده اند. بسته به شدت و تعداد دفعات مسواک زدن این زمان حدود ۳-۴ ماه طول می‌کشد. در کودکان کم سن ممکن است مسواک‌ها به سرعت ظاهری فرسوده پیدا کنند که علت آن جویدن موهای مسواک توسط کودک است.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

چطور دندان‌های کودکم را مسواک بزنم؟

موقعیت مناسب جهت تمیز کردن دندانهای کودک بستگی به سن کودک و تعداد مراقبین وی دارد. اگر سن کودک شما کمتر از یک سال است، بهترین موقعیت برای تمیز کردن دهان کودک، گرفته وی در آغوش و تکیه دادن سر کودک روی یک بازو و تمیز کردن دهانش با دست دیگر می باشد.

مسواک مناسب کودک چگونه مسواکی است؟

مسواک مناسب کودک باید سری کوچک و دسته‌ای حجیم (برای راحتی در دست گرفتن آن توسط کودک) داشته باشد. موهای نایلونی مسواک کودک نیز باید از نوع نرم (ضخامت کم الیاف) باشند تا از آسیب به بافت‌های لثه‌ای و دندان‌ها ممانعت شود.

از چه سنی باید مراقبت‌های بهداشت دهانی کودکم را آغاز کنم؟

ایده‌آل آن است که حتی قبل از رویش دندان‌های شیری کودک دهان وی یکبار در روز با گاز و یا دستمال مرطوب تمیز شود. این کار باعث ممانعت از استقرار میکروب‌های مسبب پوسیدگی روی سطوح دهان می شود. همچنین به ایجاد عادت تمیز شدن دهان در کودک نیز کمک خواهد کرد. با آغاز رویش دندان‌های شیری جلویی، تمیز کردن دهان با دستمال یا گاز مرطوب ادامه داده میشود. زمانی که دندان‌هایی آسیایی شیری رویش پیدا کردند، می‌توان به جای گاز مرطوب از مسواک برای تمیز کردن دندان‌های کودک بهره گرفت.

آیا استفاده از خمیردندان برای تمیز کردن دهان کودک ضرورت دارد؟

در کودکان با سن کمتر از سه سال استفاده از خمیر دندان برای مسواک زدن ضرورتی ندارد. کاربرد خمیر دندان در این سنین کم به دلیل کف کردن در ایجاد حالت تهوع برای کودک نقش دارد. به علاوه کودک کم سن کنترل کافی روی بلع خود ندارد و ممکن است مقداری از خمیر دندان استفاده شده را ببلعد. بلعیدن خمیردندان در دراز مدت منجر به مسمومیت کودک و تغییر رنگ دندانهای وی (فلوروزیس) به دلیل فلوراید موجود در خمیر دندان می شود.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

شاید شنیده باشید که از دست دادن زودهنگام و کشیدن دندانهای شیری موجب کج شدن دندانهای دایمی می‌شود. اما گاهی دندان شیری به دلیل عفونت گسترده و یا تخریب ریشه‌ها قابل نگه‌داری نیست و دندانپزشک کودک شما توصیه به کشیدن دندان می‌کند.

در چنین مواردی کاربرد فضا‌نگه دار برای حفظ فضای ناشی از کشیدن دندان شیری ضرورت پیدا می‌کند. این وسیله پس از قالب‌گیری برای کودک ساخته خواهد شد. بهترین زمان گذاشتن فضا‌نگه دار در دو هفته اول پس از کشیده شدن دندان شیری است.

اما در صورتی که دندان کودک شما قبلا کشیده شد و تاکنون برایش فضا نگه‌دار نگذاشته‌اید، پس از مشورت با دندانپزشک متخصص کودکان، در صورتی که دندانپزشک تشخیص دهد بیش از ۶ ماه به رویش دندان جایگزین مانده، برای کودک فضا نگه‌دار خواهد ساخت. عدم انجام این درمان ساده در زمان کودکی موجب به هم خوردن نظم دندان‌های دایمی در آینده شده و درمان ارتودنسی طولانی مدت و پرهزینه را در آینده به همراه دارد.

فضا ‌نگه‌دار به چه مراقبت‌هایی نیاز دارد؟
رعایت بهداشت دهان، عدم مصرف خوراکی‌های چسبنده مانند گز و شکلات تافی و همچنین مواد اسیدی مثل نوشابه از جمله مواردی است که پس از دریافت فضا نگه دار باید به آنها توجه کنید. بهتر است هر 6 ماه یکبار برای چک فضانگه دار به دندانپزشک کودکان مراجعه نمایید.

چه زمانی فضا‌ نگه‌دار باید برداشته شود؟
دندانپزشک به محض تشخیص رویش دندان دایمی در محل صحیح خود، فضا نگه‌دار را از دهان کودک خارج خواهد کرد.

دکتر هدی شمس‌الدین
متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

- مراقب باشید که کودک گاز استریل قرار داده شده در محل دندان کشیده شده را حداقل نیم ساعت در دهانش نگه دارد. بعد از برداشتن گاز، کودک یاید از تف کردن مکرر خودداری کند و بهتر است آب دهانش را قورت دهد.

- مراقب باشید که کودک از مصرف نوشیدنی‌ها به کمک نی خودداری کند. کودک باید در اولین شب بعد از کشیدن دندان از مسواک زدن و کاربرد دهانشویه خودداری کند.

- مراقب باشید کودک با انگشت یا زبان محل دندان کشیده شده را دستکاری نکند. این کار موجب جابجایی و کنده شدن لخته خون و خونریزی خواهد شد.

- در شب کشیدن دندان غذای کودک باید نرم و سرد و نوشیدنی او سرد باشد.

- در شب کشیدن دندان بهتر است دو بالش زیر سر کودک قرار دهید. این کار به کاهش خونریزی کمک خواهد کرد.

- مصرف مسکن طبق دستور دندانپزشک توصیه می‌شود.

- در صورتی که در روزهای اول بعد از کشیدن دندان، با وجود انجام و رعایت همه اقدامات گفته شده، باز هم خونریزی فعال و پررنگ و یا لخته مانند از دهان کودک وجود دارد، یک گاز استریل در محل دندان کشیده شده قرار دهید و از کودک بخواهید با فشار آن را گاز بگیرد، از تف کردن امتناع کند و سریعا در اولین فرصت به دندانپزشک او مراجعه کنید.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

ایجاد عادت به مسواک
تمرین مسواک زدن پیش از یک سالگی، سبب ایجاد عادت و علاقه به مسواک زدن طی سال های آینده خواهد شد. کودکانی که در سنین پایین به مسواک زدن عادت می کنند، در بزرگسالی دندان های سالم تری دارند.

خمیردندان؟ بله یا خیر!؟
طی دو سال اول نیازی به استفاده از خمیردندان نیست (مگر با دستور دندانپزشک) در این صورت حتما از خمیردندان های مخصوص کودکان استفاده کنید.

بهداشت از روزهای نخست تولد
حتی پیش از رویش نخستین دندان باید به بهداشت دهان توجه کرد و لازم است از بدو تولد به صورت روزانه با کمک یک دستمال نرم یا مسواک انگشتی مخصوص، به نظافت لثه های کودک پرداخت.

چیپس و پفک ممنوع!
مصرف تنقلاتی مانند چیپس، پفک، آب میوه های مصنوعی و از طرف دیگر مصرف نکردن شیر و لبنیات جزو مهمترین عوامل آسیب به دندان ها در دوران کودکی به شمار می‌آید.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

دندانهای شیری به هزار و یک دلیل اهمیت زیادی دارند و سلامت دندانهای دایمی آینده و حتی رشد کودکتان بستگی به آنها دارد. یادتان باشد هر یک از دندان‌های شیری حدود ۶ سال در دهان کودک باقی می‌مانند. بروز مشکل در این دندان‌های عوارض زیادی به همراه دارد که برخی از آ‌ن‌ها به این شرحند:

گسترش عفونت به دیگر نقاط بدن
اگر فرزندتان دچار گلودرد یا گوش‌درد بشود فورا برای درمان کودک عزیزتان اقدام می‌کنید. پوسیدگی دندان نیز، درست مانند مشکلات گفته شده به معنی وجود یک کانون عفونی در دهان کودک است. پوسیدگی دندان‌های شیری موجب ایجاد درد و عفونت شده و بعضا گسترش این عفونتها به سایر نقاط بدن صدمات جبران ناپذیری را به کودک و خانواده وارد می‌کند.

مشکل در تغذیه
کودک با دندانهای شیری خراب به راحتی نمی تواند از تمام مواد غذایی استفاده کند و جویدن برایش دردناک و طاقت‌فرسا خواهد بود. اهمیت این مساله به ویژه در خردسالان و در سن رشد روشن است.

به هم ریختن دندان‌های دایمی
دندانهای شیری را می‌توان راهنمای رویش دندان‌های دایمی دانست. زود از دست رفتن دندانهای شیری بدون انجام اقدامات تخصصی برای حفظ فضای آن‌ها موجب به هم ریختن نظم و شلوغی در دندانهای جایگزین دایمی در آینده خواهد شد. ضمنا بسیاری از مشکلات مربوط به نامرتبی دندان‌ها در سنین پایین، با هزینه کمتر و دوره درمان کوتاه‌تر قابل درمان‌اند.

کاهش اعتماد به نفس کودک
پوسیدگی و ظاهر نازیبای دندان موجب کاهش اعتماد به نفس شده و سبب می‌شود که کودک گوشه‌گیر و خجالتی شود.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان

پیش از مراجعه به مطب:

۱- هرگز در حضور کودک از تجربیات بد دندانپزشکی خود صحبت نکنید.

۲- به او وعده جایزه ندهید. چرا که کودک تصور می کند قرار است به جای بدی برود و به همین خاطر به او جایزه می دهید. اگر هم جایزه ای در کار است، آن را به صورت غیر منتظره و پس از درمان دندانپزشکی به او بدهید.

۳- بهتر است کودک قبل از جلسه درمان، یک وعده غذایی سبک خورده و خواب کافی نیز داشته باشد. خستگی کودک هنگام مراجعه، سبب بهانه جویی و عدم همکاری او خواهد شد.

۴- پاسخ سوالات فرزندتان در مورد مسایل مربوط به دندانپزشکی را به دندانپزشک متخصص بسپارید.

۵- از کاربرد کلماتی مثل آمپول، سوزن و خون که موجب اضطراب کودک می شود، بپرهیزید. دندانپزشک متخصص کودکان می داند که چگونه با استفاده از کلمات متناسب با سطح درک کودک، او را با مطب آشنا کند.

۶- حین کار درمانی کاملا طبیعی رفتار نموده و با کودک صحبت نکنید. متخصصان این رشته با روش های کاهش ناراحتی، اصول رفتاری و روانشناسی کودکان به خوبی آشنا هستند.

دکتر هدی شمس‌الدین

متخصص دندانپزشکی کودکان و نوجوانان